Gebruikerslogin / Registreren

Navigatie

Nowe tezy dotyczące sygnatur Fabryki Fajansu w Kole

Leden: 631

Koło, listopad 2011, róg ulic Sienkiewicza i Freudenreicha, ruch przy willi, koparka, ludzie i białe fragmenty ceramiki wyróżniające się na tle czarnej ziemi. Rozpoczęto prace związane z ociepleniem i zabezpieczeniem ceglanych fundamentów. Przejechałem, ale nie dawało mi to spokoju, postanowiłem zawrócić i do późnego wieczora przegrzebywałem mieszaninę ziemi szlaki i fajansu. Przez kolejne dni spędzałem po kilka godzin w wykopach wyjmując, co rusz to nowe fragmenty stuletniej ceramiki kolskiego fajansu.

Z tego miejsca muszę podziękować pracownikom prowadzącym prace remontowe, za cierpliwość i wyrozumiałość podczas mojej bytności na terenie budowy. Zdarzało się, że następnego dnia od rana poprawiali wykop, usuwając obsypaną warstwę przebranej ziemi. Ponad stuletnia willa obsypana była dwumetrową na szerokość i półtorametrową na głębokość mieszaniną stłuczki fajansowej, szlaki, popiołu i ziemi, mającą za zadanie przepuszczać i szybko odprowadzać wodę deszczową.

Wracając do sedna, w trakcie prac eksploracyjnych udało się zebrać materiał porównawczy dotyczący produktów i ich datowania. Znając datę budowy willi, możemy przyjąć że znalezione tam fragmenty ceramiki pochodzą z okresu przed tą datą, czyli przed 1905r. Znając zaś daty sukcesywnego przejmowania zarządzania zakładem przez kolejne osoby, możemy z bardzo dużym prawdopodobieństwem określić wzornictwo, a przede wszystkim znakowanie wyrobów tego okresu. W wykopie odnalazłem wiele elementów biskwitowych i poszkliwionych, na których widniały sygnatury.

Dominującą sygnaturą, która znajdowała się w dużej ilości, to sygnatura: „A. Freudenreich 1842 R” i wizerunek koła od wozu konnego, jakie widnieje w herbie naszego miasta Koła, w dwóch kolorach, czarnym i niebieskim. Kolejnymi sygnaturami to wycisk „AFK” ( August Freudenreich Koło ) i zielona okrągła pieczęć w otoku ”August Freudenreich Koło” w środku napis „LUX”. Z tymi sygnaturami nie mamy żadnego problemu ponieważ widnieje na nich litera „A” czyli August (1880-1904), syn Józefa założyciela fabryki w 1842r.

Znajdowałem również oba wzory sygnatur eksportowych: angielski herb z napisem „FREUDENREICH KOŁO” i napisem „ROYAL STONE CHINA FREUDENREICH” w czarnym i niebieskim kolorze. Kolejne sygnatury to tarcza z koroną opleciona wstęgą, na której widzimy napis „FREUDENREICH KOŁO”. I tu już mamy problem. We wszystkich dotychczasowych publikacjach pod tym znakiem widzimy podpis Czesław Frendenreich 1927. Według mnie nie może to być sygnatura Czesława, ponieważ fragmenty z tym znakiem wyjmowałem z wykopu, którego wypełnienie powstało 22 lata wcześniej.

Przypuszczam, że do określenia daty posłużył katalog „Ceramika Polska Katalog z wystawy 1927r w Muzeum Rzemiosł i Sztuki Stosowanej”, w którym pojawił się ten znak przy nazwisku Czesław Freudenreich, a znamy fakt, iż Czesław kolekcjonował przedmioty wyprodukowane w kolskiej fabryce, dwukrotnie planował zainteresować władze miasta stworzeniem czegoś na wzór muzeum wyrobów kolskiej fabryki. Posiadał już wtedy dużą wzorcownię swoich wyrobów, ale nie tylko znajdowały się tam przedmioty wyprodukowane przez swojego ojca i dziadka. Przypuszczam, że biorąc udział w warszawskiej wystawie, mógł zabrać ze sobą wyroby ojca Augusta i wystawić je pod nazwą Fabryka Fajansu i Majoliki Koło.

Kolejną sygnaturą, którą zostawiłem na koniec jest mały znaczek wyciskany w masie ceramicznej, odnaleziony na biskwitach i elementach szkliwionych:

jedna litera "F i kropka”, wpisane w trójkąt.

I to jest odkrycie, dla którego warto było spędzić kilkanaście godzin w wykopach i przerzucić kilkanaście ton ziemi. Jak dotąd nieznany i nie opisany znak Fabryki Fajansu w Kole. Na podstawie zgromadzonego materiału jestem skłonny przypisać datowanie na okres, w którym właścicielem zakładu był August; dla mnie jest to ostatni znak jakim się posługiwał.

Ostatnio, na oficjalnej stronie Muzeum Technik Ceramicznych w Kole ukazał się ten odnaleziony przeze mnie „nowy znak” z datą 1904-1914 - jest to okres kiedy zakładem zarządzali obaj bracia: Stefan i Czesław, podobnież poparty walorem z tym znakiem i datą. Nie jest to nie niemożliwe, ale dla mnie mało przekonujące z powodu, iż w wykopach, które były zrobione wokół willi nie znalazłem żadnego fragmentu który byłby starszy niż 1905 i posiadał znak będący używany przez Czesława.

W tym okresie wspólnym znakiem był herb miasta z napisem KOŁO, Stefan zajmował się technicznymi zadaniami zakładu, a całą resztą i wizerunkiem fabryki zajmował się Czesław. Willa była już zamieszkała, biegały dzieciaki po ogrodzie, więc nie sądzę, że zostawiono nie zasypane wykopy tuż przy schodach wejściowych i przez kolejne lata wypełniano je stłuczką. A właśnie najwięcej fragmentów z nowym znakiem znalazłem tuż przy furcie wejściowej i schodach do willi.

W sygnaturach umieszczonych na stronie MTC, informacja o nowym znaku występuje w dwóch odmianach, z kropką i bez. Fragmenty stłuczki z nowym znakiem wyraźnie pokazują literę "F z kropką". Brak kropki, o którym pisze pan Dyrektor MTC, według mnie nie jest odmianą tego znaku, tylko słabym wyciskiem pracownika na wyrobie.

Odnalezienie nowego znaku spowodowało określenie producenta fajansowego pojemnika kuchennego z napisem PIEPRZ, który odziedziczyłem po swoich dziadkach. Dziadek przed i po wojnie był pracownikiem kolskiej fabryki. Na denku znajduje się litera "F" w trójkącie, wielkość sygnatury jest taka sama. Z małym wyjątkiem - ten znak jest wypukły. W tym momencie jestem przekonany, że ten znak jest wypukłą odmianą odnalezionego nowego znaku. Na podstawie zgromadzonego materiału „nowy znak” występował w dwu odmianach: wypukła i wycisk.

Jednocześnie nie zastrzegam sobie nieomylności w moich tezach, ale ciąg zdarzeń i znalezione przedmioty pozwalają mi sądzić, że moje założenia są słuszne.

Ciekawą rzeczą, na której widniało datowanie, jest element szkliwiony przypominający ucho od kubełka do szampana, na którym jest widoczna data: 2/1902, co jest rzadko spotykaną praktyką datowania przedmiotów w kolskiej fabryce. I ta data też jest jakąś wskazówką określającą datowanie znalezisk.

Podsumowując, żywię nadzieję, że ta publikacja i zawarte w niej tezy spowodują wprowadzenie poprawek w kolejnych publikacjach dotyczących sygnatur "naszej fabryki".

Copyright © 2012 - Piotr Śniegocki, Koło, PL

0
Uw beoordeling: geen
4
Gemiddeld: 4 (2 stemmen)
Categorie: 

Commentaren

afbeelding van e-nie
Door e-nie op ma, 2017-07-24 13:23

Dziękuję za powyższe informacje. Spotkałam się z sygnaturą w formie napisu wielkimi literami - Freudenreich w kolorze niebieskim. Czy spotkał Pan taką i jak można ją datować? Znajdowała się w sąsiedztwie tej z tarczą z koroną opleciona wstęgą, z napisem FREUDENREICH KOŁO, w kolorze niebieskim i zielonkawo-oliwkowym.

afbeelding van Admin
Door Admin op zo, 2017-08-20 18:35

Ponieważ sygnatury z wytwórni polskich czekają na przeniesienie do nowej bazy, zapraszam do przejrzenia strony Wytwórni Fajansu w Kole w serwisie s24.porcelainzone.com, na której znajdują się wszystkie znane mi sygnatury tej fabryki, m.in. 'FREUDENREICH'.

afbeelding van Magda
Door Magda op ma, 2017-11-27 15:53

Witam,czy wie może ktoś co to za sygnatura
X z cyfra 5 lub 4. Z góry dziękuję