Anmeldung / Registrierung

Navigation

Porcelanowe Imperium Kuzniecowów

Mitglieder: 559

Z kolekcji Muzeum Porcelany w Rydze / Łotwa

Wstęp

Porcelana „kuzniecowska” przez długie lata zaliczana przez specjalistów i znawców tematu do sztuki użytkowej, znalazła dziś należne jej miejsce wśród oryginalnych dzieł sztuki w kolekcjach wiodących muzeów nie tylko w Rosji. Zmiana podejścia do jednego z najbardziej złożonych i kontrowersyjnych zjawisk w historii rosyjskiej porcelany, jest wynikiem głębszych badań i zróżnicowanego podejścia do analizy poszczególnych zabytków, a także naukowego obiektywizmu wobec charakteru jej rozwoju. Trudno sobie dziś wyobrazić jej historię bez ponad stuletniej działalności rodziny Kuzniecowów w tym obszarze.

Pośród artystycznych osiągnięć takich przedsię- biorstw jak "Impertorska Fabryka Porcelany", czy fabryki Gardnera i Popowa, porcelanę kuzniecowską wyróżniała przede wszystkim demokratyzacja elitarnej niegdyś formy sztuki. Kuzniecowowie, którzy rozpoczęli swoją działalność jako właściciele fabryk porcelany na początku XIX wieku, rozwinęli ten proces tak, że do końca stulecia ich porcelana stała się najbardziej masową, dostępną i popularną.

Ich działalność miała dwoisty charakter: z jednej strony oparta była na zasadach ery kapitalistycznej produkcji przemysłowej, jednak głęboko zakorzeniona w ludowej tradycji rzemiosła ceramicznego z drugiej. Spowodowane to było patriarchalnymi podstawami organizacji pracy twórczej i masowym charakterem produkcji. Miało także wpływ na artystyczną jakość wyrobów.

Cała produkcja porcelany orientowana była na dotarcie do jak najszerszego kręgu społeczeństwa rosyjskiego, także w złożonym procesie zmian estetycznych.

Naiwność i bezpośredniość w relacjach konsumentów z tym zjawiskiem, jak również spontaniczność i ostrość postrzegania rynku, stanowiły dla Kuzniecowów podstawy dostosowania oferty do gustów i preferencji odbiorców.

Trzeba tu dodać, że uzyskana równowaga pomiędzy podażą i popytem była efektem wysokiej trafności stylistycznej kuzniecowskiej porcelany, która dzięki temu zapewniała sobie stabilną i trwałą pozycję, jednakże przyczyniała się również do rozpowszechniania mieszczańskich tendencji.

Monopol

Początek powstania porcelanowego monopolu przełomu XIX i XX wieku – „Towarzystwa produkcji wyrobów porcelanowych i fajansowych M.S. Kuzniecowa” (ros. Товарищество производства фарфоровых и фаянсовых изделий М.С. Кузнецова), miał miejsce we wsi Novo-Kharitonovo (ros.Новохаритоново) w powiecie bronnickim guberni moskiewskiej, gdzie miejscowy kowal – Yakov Vasilyevich Kuznetsov (ros. Яков Васильевич Кузнецов), który nigdy wcześniej nie był związany z produkcją i sprzedażą porcelany, wraz z synami wybudował pierwszy zakład.
W swojej działalności oparł się na miejscowych rzemieślnikach i szybko rozpoczął produkcję typowych, grzelskich wyrobów. Były to filiżanki z podstawkami, owalne półmiski, półkuliste miseczki i drobna plastyka. Jednak już wówczas w artystycznym poziomie wyrobów fabryki widoczny był pośpiech i nieuwaga wynikające z masowego charakteru produkcji, na którą ukierunkowany był ówczesny i późniejszy rozwój firmy.


Jedna po drugiej powstawały nowe fabryki:
- w 1832 roku - Dulewo w gub. moskiewskiej (ros. Дулево),
- w 1843 – Ryga w gub. inflanckiej (ros. Рига),
- w 1851/1853 roku – zakup fabryki Safronowa we wsi Korotkaja w gub. moskiewskiej (ros. Короткая),
- w 1870 roku – zakup fabryki Auerbacha we wsi Kuzniecowo w gub. twerskiej (ros. Кузнецово),
- w 1871 roku - Budy w gub. charkowskiej (ros. Буды).

W 1887 roku na bazie tych przedsiębiorstw powstało Towarzystwo M.S. Kuzniecowa, które faktycznie rozpoczęło działalność w 1891 roku. Na tym jednak nie zakończył się rozwój przedsiębiorstwa. W tym właśnie roku Towarzystwo M.S. Kuzniecowa powiększyło się o przejętą fabrykę Gardnera w Werbilkach w gub. moskiewskiej (ros. Вербилки), a w 1892 r. - zakład w Sławiańsku w gub. charkowskiej, zaś w 1911 roku – Towarzystwo Fabryk Malcowa we wsi Piesocznoje ( ros. Песочное) w gub. kałuskiej.

Tak dynamiczny rozwój Towarzystwa, które obejmowało całą europejską część Rosji, nie następował samoistnie, ale pozostawał w zgodzie z potrzebami przedsiębiorstwa. Fabryka w Rydze pracowała głównie na importowanych surowcach dostarczanych drogą morską. Dwa zakłady w guberni charkowskiej - Budy i Sławiańsk - pracowały na glinkach pochodzących z własnej kopalni kaolinu położonej w pobliżu. Zakład w Rybińsku został założony, aby dostarczać naczynia na rynki w Azji i nadwołżańskie targi.
Kupione od Auerbacha i Gardnera największe rosyjskie fabryki porcelany i fajansu, nie tylko wyeliminowały silnych konkurentów, ale także przyciągnęły utalentowanych, dobrze wyszkolonych rzemieślników, jak również otworzyły raz już pozyskane przez nie rynki zbytu.
Dystrybucja towarów przedsiębiorstw Kuzniecowa była arbitralna i zgodna z aktualnym zapotrzebowaniem danego rynku. Rozbudowany system powiązań przedsiębiorstw z rynkami zbytu został wyraźnie określony i znajdował się w rękach ludzi wykształconych i przedsiębiorczych. Pozwoliło to zająć produktom Kuzniecowa mocną pozycję zarówno na rynkach krajowych jak i zagranicznych.

Pod koniec XIX wieku Towarzystwo M.S. Kuzniecowa faktycznie zajmowało czołową pozycję na rynku krajowego przemysłu porcelanowego. Skala produkcji odzwierciedlała ogromny rynek, który był coraz bardziej zróżnicowany społecznie. Pozyskiwanie nowych klientów odbywało się w ostrej walce konkurencyjnej. Zdolność do jej prowadzenia zapewniał wysoki stopień organizacji produkcji przemysłowej fabryk Kuzniecowa. Wszystko to miało istotny wpływ na gusta konsumentów oraz charakter całej masowej produkcji rosyjskiej porcelany.
Stopień zróżnicowania produkcji, poziom techniczny i artystyczny wyrobów był rezultatem koniunktury rynkowej. Dlatego też charakter działalności „Towarzystwa” pozwala nam dzisiaj rozważać porcelanę kuzniecowską nie tylko w aspekcie jej wartości artystycznej, ale również jako odbicie złożonych procesów zmian kulturowych i społecznych zachodzących w życiu publicznym Rosji w tamtym czasie.

Liczną grupę produkcji Kuzniecowów stanowiły wyroby przeznaczone na rynek wiejski, będące rozwinięciem rzemieślniczych tradycji krajowej porcelany, zachowujące malarskie dekoracje i zasady ich artystycznej kompozycji. W większości przypadków asortyment i forma wyrobów nie uległa zmianie, jednak charakter malarskich dekoracji zdradza zmienność czasów. W tej grupie wyrobów, w oparciu o tradycyjne malarstwo ludowe, powstały takie dekoracje jak: „агашка” i „прозолоть”.
Bliskie poprzedniej grupie były wyroby przeznaczone dla tawern i zajazdów oraz na rynki azjatyckie. Łączy je estetyka ludowego światopoglądu i mnogość kolorów, chociaż w każdej z nich można wykazać cechy charakterystyczne tylko dla niej.
Na przykład w porcelanie „tawernianej”, której przeznaczenie było jasno określone, te cechy przejawiały się w asortymencie i zasadach dekoracji – taniej w wykonaniu, jednak wielokolorowej i chwytliwej.

Mocno trzymali w rękach Kuzniecowowie rynki wschodnie, dla których zakres produktów był bardzo szeroki. Obok zwykłych rosyjskich towarów – czajników czy filiżanek, były to tradycyjne, specyficzne zestawy przedmiotów – np.: fajki wodne, misy itd. Różnorodność wyrobów wyjaśnia ogrom rynku obejmującego obszar od nadwołżańskiej ludności muzułmańskiej do Chin, Persji i Azji Mniejszej. Tak szeroki zasięg geograficzny wymagał zaspokojenia różnorodnych gustów, dlatego też dekoracje tej grupy wyrobów najczęściej zawierały elementy zapożyczone i nie wnosiły nic nowego.

Opierając się na zasadach wykonania odręcznego, kuzniecowscy malarze rozpracowywali metody wplatania dekoracji mechanicznych w kompozycję malatury lub całkowicie ją zastępowali. Z punktu widzenia kształtowania stylu rosyjskiego przemysłu porcelanowego, te grupy towarów wzbudzają duże zainteresowanie historyków tej formy sztuki, jak również współczesnych praktyków. Działalność Kuzniecowa wyróżniała się szerokim programem rozwoju mechanizacji produkcji, wysokim poziomem technicznym i estetycznym wyrobów przeznaczonych dla klientów miejskich. Utrzymane w stylu zgodnym z głównym nurtem europejskiego Art Nouveau, osiągnęły własny styl dowcipu i zachowały oryginalność.

Grupy te nie wyczerpują całości odmian wyrobów kuzniecowskich. Niejednoznaczne w swej wymowie, znajdujące się na styku dwóch artystycznych światów: ludowego chłopskiego i profesjonalnego miejskiego. Ręcznie wykonane dekoracje mistrzów ludowych i ukierunkowane na miejskich konsumentów, w większości przypadków dawały w rezultacie kompozycję pozbawioną artystycznego uogólnienia, mocno związaną z rzeczywistym motywem.
Styl kuzniecowskiej porcelany powstawał na podstawie żywej tradycji malowania porcelany, ale przy użyciu wszystkich dostępnych środków postępu technologicznego w tej branży. Związek ten służył nie tylko za podstawę nowego kierunku w produkcji, ale także zachowaniu ciągłości tradycji sztuki ludowej.

0
Eigene Bewertung: keine
4.5
Mittlere: 4.5 (2 Stimmen)
Kategorie: